第11章 宇宙的姿の顕現のヨーガ

11.1 アルジュナ AI草案

アルジュナは、自分への恵みとしてクリシュナが語った、アディヤートマと呼ばれる至高の秘密の言葉によって、自らの迷妄は消え去ったと語る。

अर्जुन उवाच | मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् | यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम

11.2 アルジュナ AI草案

アルジュナは、蓮華の目をもつ者よと呼びかけ、存在の生成と消滅、そしてクリシュナの不滅の偉大さについて詳しく聞いたと述べる。

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया | त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्

11.3 アルジュナ AI草案

至高の主よ、あなたが自らについて語ったとおりであると認めたうえで、至高のプルシャよ、あなたの主宰者としての姿を見たいとアルジュナは願う。

एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर | द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम

11.4 アルジュナ AI草案

主よ、もし私にそれを見ることができるとお考えならと条件を置き、ヨーガの主よ、不滅の自己を私に見せてほしいとアルジュナは願う。

मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो | योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम्

11.5 クリシュナ AI草案

クリシュナは、さまざまな種類の、さまざまな色と形をもつ、幾百幾千もの自らの神的な姿を見よと、アルジュナ(パールタ)に命じる。

श्रीभगवानुवाच | पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः | नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च

11.6 クリシュナ AI草案

アーディティヤ、ヴァス、ルドラ、アシュヴィン双神、マルト神群を見よ、かつて見たことのない多くの驚異を見よと、クリシュナは命じる。

पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा | बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत

11.7 クリシュナ AI草案

いま自らの身体のうちに、動くものも動かないものも含めた全世界が一つ所に集まっているのを見よ、ほかに見たいものも見よとクリシュナは語る。

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् | मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद् द्रष्टुमिच्छसि

11.8 クリシュナ AI草案

しかし自分のその眼では自らを見ることはできないとし、神的な眼を授けるから、主宰者としての自らのヨーガの力を見よとクリシュナは告げる。

न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा | दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्

11.9 サンジャヤ AI草案

サンジャヤはドリタラーシュトラ王に、こう語った後、大いなるヨーガの主ハリが、至高の主宰者としての姿をアルジュナに示したと語る。

सञ्जय उवाच | एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः | दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम्

11.10 サンジャヤ AI草案

サンジャヤは、その姿が無数の口と目をもち、無数の驚くべき相を見せ、無数の神的な装身具を帯び、無数の神的な武器を掲げていたと語る。

अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् | अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्

11.11 サンジャヤ AI草案

神的な花輪と衣をまとい、神的な香油を塗り、あらゆる驚異から成る、限りなく、あらゆる方に顔を向けた神であったとサンジャヤは描く。

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् | सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम्

11.12 サンジャヤ AI草案

もし天空に千の太陽が一度に昇ったなら、その光はあの偉大な存在の輝きに似ることもあろうかと、サンジャヤはその輝きを比喩で語る。

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता | यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ||१२||

11.13 サンジャヤ AI草案

そのときアルジュナ(パーンダヴァ)は、神々の神の身体のうちに、さまざまに分かれた全世界が一つ所に集まっているのを見たとサンジャヤは語る。

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा | अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा

11.14 サンジャヤ AI草案

驚きに打たれ身の毛のよだったアルジュナ(ダナンジャヤ)は、頭を垂れて神を礼拝し、合掌して語り始めたとサンジャヤは述べる。

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः | प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत

11.15 アルジュナ AI草案

アルジュナは、神よ、あなたの身体のうちにすべての神々と多様な存在の群れ、蓮華座に坐す主ブラフマー、すべての聖仙と神的な蛇たちを見ると語る。

अर्जुन उवाच | पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान् | ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ- मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान्

11.16 アルジュナ AI草案

無数の腕・腹・口・目をもち、あらゆる方に限りない姿をとる主を見るとアルジュナは語り、宇宙の主よ、宇宙を姿とする者よ、その終わりも中間も始まりも見えないと述べる。

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् | नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप

11.17 アルジュナ AI草案

冠をいただき棍棒と円盤を持ち、光の集まりとして四方に輝き、燃える火と太陽の光を放つ計り知れない主を見るが、まばゆくて見がたいとアルジュナは語る。

किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् | पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद् दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम्

11.18 アルジュナ AI草案

アルジュナは、あなたこそ知られるべき至高の不滅者(アクシャラ)、この宇宙の究極の拠り所、永遠のダルマの守護者、太古からのプルシャであると思うと語る。

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् | त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे

11.19 アルジュナ AI草案

始まりも中間も終わりもなく、無限の力と無数の腕をもち、月と太陽を目とし、燃える火を口として、自らの輝きでこの宇宙を焼く主を見るとアルジュナは語る。

अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य- मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् | पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम्

11.20 アルジュナ AI草案

天と地の間もあらゆる方角も、ただ主ひとりに満たされているとアルジュナは語り、その驚くべき恐ろしい姿を見て三つの世界は震えおののいていると述べる。

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः | दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्

11.21 アルジュナ AI草案

神々の群れが主のうちへ入っていき、ある者は恐れて合掌したたえ、大聖仙と成就者の群れは「幸いあれ」と唱えて豊かな讃歌で主をたたえているとアルジュナは語る。

अमी हि त्वां सुरसङ्घा विशन्ति केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति | स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः

11.22 アルジュナ AI草案

ルドラ、アーディティヤ、ヴァス、サーディヤ、ヴィシュヴェーデーヴァ、アシュヴィン、マルト、祖霊、ガンダルヴァ、ヤクシャ、アスラ、シッダの群れが皆、驚いて主を見つめているとアルジュナは語る。

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च | गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे

11.23 アルジュナ AI草案

多くの口と目、多くの腕・腿・足、多くの腹をもち、多くの牙で恐ろしい主の大いなる姿を見て、諸世界も自分も震えおののいているとアルジュナは語る。

रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम् | बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम्

11.24 アルジュナ AI草案

天に届き、燃えさかり、多彩な色をもち、口を大きく開け、燃える巨大な目をもつ主を見て、内心から震え、堅さも静けさも見いだせないとアルジュナはヴィシュヌに訴える。

नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् | दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो

11.25 アルジュナ AI草案

牙で恐ろしく、時の終わりの劫火のような口々を見ただけで方角もわからず安らぎも得られないと語り、神々の主よ、世界の住処よ、慈悲を垂れたまえとアルジュナは願う。

दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि | दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्निवास

11.26 アルジュナ AI草案

ドリタラーシュトラの息子たちが皆、諸王の群れとともに、またビーシュマ、ドローナ、御者の子カルナも、味方の主だった戦士たちとともに――とアルジュナは次節へ続けて語る。

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः | भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः

11.27 アルジュナ AI草案

彼らが急いで、牙で恐ろしい主の口へと入っていき、ある者は歯の間に挟まって頭を砕かれているのが見えるとアルジュナは語る。

वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि | केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु सन्दृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः

11.28 アルジュナ AI草案

多くの川の奔流がひたすら海へ向かって流れ込むように、人間界の勇士たちが燃えさかる主の口へ入っていくとアルジュナは語る。

यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति | तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति

11.29 アルジュナ AI草案

燃える炎に蛾が滅びに向かって勢いよく飛び込むように、諸世界の者たちもまた滅びへと勢いよく主の口に入っていくとアルジュナは語る。

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः | तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्- तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः

11.30 アルジュナ AI草案

燃える口ですべての世界を呑み込みつつ四方から舐め尽くし、その恐ろしい光が全世界を輝きで満たして焼いているとアルジュナはヴィシュヌに語る。

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्- लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः | तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो

11.31 アルジュナ AI草案

恐ろしい姿のあなたは誰なのか告げてほしいとアルジュナは願い、礼拝して慈悲を請う。原初のあなたを知りたいが、そのはたらきがわからないと語る。

आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद | विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्

11.32 クリシュナ AI草案

クリシュナは、自らが諸世界を滅ぼす熟した時(カーラ)であり、ここで世界を取り収めるために動き出したと語る。アルジュナがいなくとも、敵陣に並ぶ戦士は皆生き残らないと告げる。

कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः | ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ||३२||

11.33 クリシュナ AI草案

それゆえ立ち上がって名声を得よ、敵に勝って豊かな王国を享受せよと命じる。彼らはすでにクリシュナによって討たれており、アルジュナはただの道具(ニミッタ)となれと説く。

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून्भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् | मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ||३३||

11.34 クリシュナ AI草案

ドローナ、ビーシュマ、ジャヤドラタ、カルナら勇士はすでに自らが討ったのだから、彼らを討て、おののくな、戦え、戦場で敵に勝つであろうとクリシュナは命じる。

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यानपि योधवीरान् | मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्

11.35 サンジャヤ AI草案

サンジャヤは、ケーシャヴァのこの言葉を聞いた冠の勇士アルジュナが、震えながら合掌し、恐れおののいて礼拝し、声を詰まらせて再びクリシュナに語ったと述べる。

सञ्जय उवाच | एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी | नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य

11.36 アルジュナ AI草案

アルジュナは、フリシーケーシャよ、あなたの栄光をたたえて世界が喜び和らぐのはもっともだと語る。ラークシャサは恐れて四方へ逃げ、成就者の群れは皆ひれ伏すと述べる。

स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च | रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः ||३६||

11.37 アルジュナ AI草案

ブラフマーよりも偉大な原初の創造者にどうしてひれ伏さずにいられようかとアルジュナは語り、無限なる者よ、あなたは不滅者であり、サットとアサット、そしてそれを超えたものだとたたえる。

कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे | अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्

11.38 アルジュナ AI草案

あなたは原初の神、太古のプルシャ、この宇宙の究極の拠り所、知る者にして知られるべきもの、至高の住処であり、宇宙はあなたに満たされているとアルジュナは語る。

त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्- त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् | वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप

11.39 アルジュナ AI草案

あなたは風神ヴァーユ、ヤマ、火神アグニ、ヴァルナ、月、創造主プラジャーパティ、そして曾祖父であるとアルジュナは語り、千度、さらに幾度も礼拝を捧げる。

वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च | नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते

11.40 アルジュナ AI草案

前から後ろから、あらゆる方から礼拝を捧げるとアルジュナは語り、無限の力と計り知れない威力をもつあなたはすべてに行きわたっており、それゆえすべてであると述べる。

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व | अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः

11.41 アルジュナ AI草案

あなたの偉大さを知らず、友だと思い込み、不注意から、あるいは親しさから、「おいクリシュナ、ヤーダヴァ、友よ」と無遠慮に呼んだことをアルジュナは語り出す。

सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति | अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वापि

11.42 アルジュナ AI草案

戯れや寝床・座・食事の場で、ひとりのときも人前でも、冗談のつもりで礼を欠いたことがあれば、計り知れないあなたに赦しを請うとアルジュナは語る。

यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु | एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्

11.43 アルジュナ AI草案

あなたは動くものと動かないものから成るこの世界の父であり、崇められるべき者、最も尊い師であり、三界に等しい者はなく、まして勝る者などいないとアルジュナは語る。

पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् | न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव

11.44 アルジュナ AI草案

それゆえ身を投げ出して礼拝し、たたえられるべき主の恵みを請うとアルジュナは語り、父が子を、友が友を、愛する者が愛する者を赦すように赦してほしいと願う。

तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् | पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्

11.45 アルジュナ AI草案

かつて見たことのないものを見て歓喜する一方、恐れで心は乱れているとアルジュナは語り、神よ、もとの姿を見せてほしい、慈悲を垂れたまえと願う。

अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे | तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्निवास

11.46 アルジュナ AI草案

冠をいただき棍棒と円盤を手にした、もとのとおりのあなたを見たいとアルジュナは語り、千の腕をもつ者よ、宇宙を姿とする者よ、あの四本の腕の姿となってほしいと願う。

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तं इच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव | तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते

11.47 クリシュナ AI草案

クリシュナは、喜びから自らのヨーガの力によってこの至高の姿を示したと語り、輝きに満ち、宇宙そのもので、無限で原初のこの姿は、アルジュナ以外に誰も見たことがないと告げる。

श्रीभगवानुवाच | मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् | तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्

11.48 クリシュナ AI草案

ヴェーダの学習や供犠、布施、祭式の行為、激しい苦行によっても、人間界でこの姿の自らを見ることは、アルジュナ以外の者にはできないとクリシュナは語る。

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्- न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः | एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर

11.49 クリシュナ AI草案

この恐ろしい姿を見ても、おののいたり惑ったりするなとクリシュナは命じ、恐れを去り心を喜ばせて、再びもとの自らの姿を見よと告げる。

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम् | व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य

11.50 サンジャヤ AI草案

サンジャヤは、ヴァースデーヴァがこう語ってアルジュナに自らの姿を再び示し、偉大な魂は穏やかな姿に戻って、おびえるアルジュナを安らがせたと語る。

सञ्जय उवाच | इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः | आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा

11.51 アルジュナ AI草案

アルジュナは、ジャナールダナよ、この穏やかな人間の姿を見て、いま私は心を取り戻し、本来の状態に戻ったと語る。

अर्जुन उवाच | दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन | इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः

11.52 クリシュナ AI草案

クリシュナは、アルジュナが見た自らの姿はきわめて見がたいものであり、神々でさえ常にこの姿を見ることを待ち望んでいると語る。

श्रीभगवानुवाच | सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम | देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः

11.53 クリシュナ AI草案

アルジュナが見たようなこの姿の自らは、ヴェーダによっても、苦行によっても、布施によっても、祭祀によっても見ることはできないとクリシュナは説く。

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया | शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा

11.54 クリシュナ AI草案

しかし他に向かうことのないバクティによってのみ、この姿の自らを真実に知り、見て、その内に入ることができるとクリシュナはアルジュナに説く。

भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन | ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप

11.55 クリシュナ AI草案

クリシュナのために行為し、彼を至上とし、彼に帰依し、執着を離れ、すべての存在に敵意を持たない者は彼のもとに至ると、アルジュナ(パーンダヴァ)に説く。

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः | निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव